Giáo trình phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục

(NB)Giáo trình Phương thơm pháp nghiên cứu công nghệ giáo dục: Phần 1 tất cả bao gồm 4 chương thơm với hồ hết ngôn từ về cách thức luận phân tích khoa học; định nghĩa và phân các loại vào nghiên cứu và phân tích khoa học; trình trường đoản cú thực hiện một phân tích khoa học; các phương thức với phương tiện đi lại nghiên cứu và phân tích kỹ thuật.

Bạn đang xem: Giáo trình phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục


*

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TPhường.HCM NGOÂ ÑÌNH QUA Giaùo trìnhPHÖÔNG PHAÙPhường NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC GIAÙO DUÏC LÖU HAØNH NOÄI BOÄ - 2005 1 LÔØI NOÙI ÑAÀU Trong chöông trình ñaøo taïo baäc ñaïi hoïc cuûa Khoa Taâm lyù Giaùo duïc, Ñaïi hoïc Sö phaïm thaønh phoá HoàChí Minh, hoïc phaàn Phöông phaùp nghieân cöùu khoa hoïc giaùo duïc ñöôïc thieát keá nhaèm trang trườn kieán thöùc,hình thaønh kyõ naêng, thaùi ñoä đến sinch vieân ñeå hoï coù theå thöïc hieän moät coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc giaùoduïc, moät khoùa luaän toát nghieäp ñaïi hoïc. Hoïc phaàn naøy goàm 4 ñôn vò hoïc trình, vào ñoù soá tieát lyù thuyeát: 40,soá tieát thöïc haønh: 20. Trong giôùi haïn thôøi gian ñoù, taäp taøi lieäu naøy ñöôïc bieân soaïn nhaèm giuùp giaûng vieân vaø sinch vieân thöïchieän muïc tieâu hoïc taäp cuûa hoïc phaàn. Noäi dung taøi lieäu ñöôïc sanghiền xeáp thaønh 8 chöông vôùi teân chöông vaø muïctieâu cuï theå cuûa moãi chöông nhö sau:Chöông 1: Phöông phaùp luaän nghieân cöùu khoa hoïc + Veà kieán thöùc, sau thời điểm hoïc dứt chöông naøy, sinh vieân coù theå: − Giaûi mê thích ñöôïc caùc khaùi nieäm phöông phaùp luaän nghieân cöùu khoa hoïc, phöông phaùp luaän nghieâncöùu khoa hoïc giaùo duïc (KHGD) − Phaân bieät ñöôïc heä nhoáng ba baäc cuûa lyù luaän veà phöông phaùp − Hieåu ñöôïc yù nghóa cuûa vieäc nghieân cöùu khoa hoïc giaùo duïc − Hieåu ñöôïc cô sôû phöông phaùp luaän nghieân cöùu khoa hoïc giaùo duïc. + Veà kyõ naêng, sinc vieân vaän duïng ñöôïc caùc quan lại ñieåm phöông phaùp luaän trong suoát quaù trình nghieâncöùu moät coâng trình.Chöông 2: Khaùi nieäm vaø phaân loaïi trong nghieân cöùu khoa hoïc + Veà kieán thöùc, sau khi hoïc xong chöông naøy, sinch vieân coù theå: − Giaûi thích ñöôïc khaùi nieäm nghieân cöùu khoa hoïc − Moâ taû caùch phaân loaïi vào nghieân cöùu khoa hoïc − Keå teân caùc phöông phaùp nghieân cöùu. + Veà kyõ naêng, sinc vieân xaùc ñònh ñöôïc loaïi nghieân cöùu Khi bieát teân ñeà taøi.Chöông 3: Trình töï tieán haønh moät coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc giaùo duïc + Veà kieán thöùc, sinc vieân caàn ñaït ñöôïc nhöõng lónh vöïc sau: − Bieát caùc giai ñoaïn cuûa moät coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc giaùo duïc − Bieát caùc coâng vieäc caàn laøm vào töøng giai ñoaïn + Veà kyõ naêng, sinch vieân coù theå: − Vaän duïng caùc quan ñieåm phöông phaùp luaän ñeå choïn, xaùc ñònh vaø giôùi haïn moät ñeà taøi nghieân cöùukhoa hoïc giaùo duïc. − Soaïn ñöôïc moät ñeà cöông nghieân cöùu mang đến ñeà taøi bản thân ñaõ giôùi haïn. + Veà thaùi ñoä, sinch vieân caàn coù thaùi ñoä tích cöïc laøm caùc baøi taäp thöïc haønh trong chöông ñeå böôùc ñaàu coùñöôïc moät soá kyõ naêng nghieân cöùu khoa hoïc.Chöông 4: Phöông phaùp vaø phöông tieän nghieân cöùu + Veà kieán thöùc, sinch vieân bieát nhöõng noäi dung caàn laøm lúc xaây döïng, söû duïng nhöõng phöông tieän,phöông phaùp nghieân cöùu cuï theå. + Veà kyõ naêng, sinc vieân hình thaønh ñöôïc kyõ naêng soaïn baûng buùt vaánChöông 5: Phöông phaùp nghieân cöùu lòch söû giaùo duïc + Veà kieán thöùc, sinh vieân:2 − Phaân bieät ñöôïc ñeà taøi nghieân cöùu lòch söû giaùo duïc vôùi caùc loaïi ñeà taøi khaùc. − Phaân bieät ñöôïc taøi lieäu haïng nhaát (taøi lieäu goác) vôùi taøi lieäu haïng nhì. − Bieát caùch thu thaäp taøi lieäu vaø chöùng tích lòch söû. − Traû lôøi ñöôïc nhö theá naøo laø pheâ khaûo hình thöùc vaø pheâ khaûo noäi dung moät taøi lieäu lòch söû giaùo duïc. + Veà kyõ naêng, sinch vieân: − Choïn, xaùc ñònh vaø giôùi haïn ñöôïc moät ñeà taøi nghieân cöùu lòch söû giaùo duïc. − Xaây döïng ñöôïc giaû thuyeát nghieân cöùu phuø hôïp vôùi ñeà taøi nghieân cöùu lòch söû giaùo duïc cuûa mình.Chöông 6: Nghieân cöùu moâ taû + Veà kieán thöùc, sinch vieân: − Bieát ñöôïc ba loaïi nghieân cöùu moâ taû thoâng duïng: Khaûo saùt hieän traïng, nghieân cöùu töông quan liêu vaønghieân cöùu phaùt trieån. − Bieát ñöôïc caùc loaïi khaûo saùt thoâng duïng trong khaûo saùt hieän traïng giaùo duïc: Khaûo saùt hoïc ñöôøng,phaân tích coâng taùc, phaân tích taøi lieäu, thaêm doø dö luaän, khaûo saùt ñòa phöông; vaø noäi dung coâng vieäc caànlaøm trong töøng loaïi khaûo saùt noùi treân. − Hieåu ñöôïc noäi dung cuûa tía loaïi nghieân cöùu töông quan thoâng duïng laø nghieân cöùu tröôøng hôïp ñaëcthuø, nghieân cöùu ñoái chieáu töông quan nhaân quaû vaø nghieân cöùu lieân heä. − Hieåu noäi dung cuûa caùc loaïi nghieân cöùu phaùt trieån goàm nghieân cöùu taêng tröôûng vaø nghieân cöùukhuynh höôùng phaùt trieån (nghieân cöùu döï baùo) + Veà kyõ naêng, sinh vieân vaän duïng moät soá nghieân cöùu moâ taû vaøo baøi taäp nghieân cöùu cuûa mình.Chöông 7: Nghieân cöùu thöïc nghieäm + Veà kieán thöùc, sinc vieân: − Keå teân ñöôïc caùc giai ñoaïn cuûa moät coâng trình nghieân cöùu thöïc nghieäm giaùo duïc. − Phaân tích ñöôïc nhöõng ñieåm caên baûn cuûa moät thöïc nghieäm giaùo duïc. + Veà kyõ naêng, sinc vieân: − Choïn, xaùc ñònh, giôùi haïn ñöôïc moät ñeà taøi nghieân cöùu thöïc nghieäm giaùo duïc. − Neâu vaø phaân tích ñöôïc giaû thuyeát thöïc nghieäm.Chöông 8: Caùch trình baøy moät coâng trình nghieân cöùu Chöông naøy coù muïc tieâu laø giuùp sinc vieân coù kieán thöùc vaø kyõ naêng trình baøy moät coâng trình nghieâncöùu, moät khoùa luaän toát nghieäp ñaïi hoïc. Phaàn phuï luïc giôùi thieäu thang ñieåm ñaùnh giaù khoùa luaän toát nghieäp ñaïi hoïc do Khoa Taâm lyù Giaùo duïcbieân soaïn naêm 2003 nhaèm giuùp caùc baïn sinh vieân bieát ñöôïc nhöõng tieâu chuaån ñaùnh giaù, töø ñoù coù nhöõngchuaån bò caàn thieát trong vieäc thöïc hieän khoùa luaän. Trong khuoân khoå soá trang trườn haïn cheá cuûa taøi lieäu phuïc vuï vieäc giaûng daïy vaø hoïc taäp moät hoïc phaàn 4ñôn vò hoïc trình, soaïn giaû khoâng theå trình baøy taøi lieäu phuïc vuï vieäc töï hoïc khoâng coù söï höôùng daãn. Vì vaäy,khi theo hoïc hoïc phaàn naøy, sinh vieân coù theå ñoïc tröôùc taøi lieäu, traû lôøi caâu hoûi, laøm baøi taäp thöïc haønh ôûnhaø, nhöng cuõng caàn phaûi ñeán lôùp ñeå nghe giaûng vieân giaûng giaûi nhöõng choã khoù hieåu vaø söûa nhöõng baøitaäp thöïc haønh. Vôùi muïc tieâu hoïc ñeå bieát, ñeå hieåu vaø ñeå laøm, soaïn giaû nghó raèng neáu sinh vieân chòu khoù lónh hoäi kieánthöùc baèng nhỏ ñöôøng töï hoïc, nghe giaûng vaø hôïp taùc vôùi baïn; hình thaønh kyõ naêng theo caùch thöïc hieännhöõng baøi taäp thöïc haønh trong taäp taøi lieäu naøy thì khaû naêng thöïc hieän toát moät khoùa luaän toát nghieäp deã trôûthaønh hieän thöïc. Maëc duø ñaõ coá gaéng bieân soaïn, tuy nhiên taøi lieäu khoù traùnh khoûi nhöõng thieáu soùt. Vì vaäy, soaïn giaû raát mongnhaän ñöôïc söï goùp yù chaân thaønh cuûa quyù ñoàng nghieäp cuøng caùc baïn sinch vieân. 3 Soaïn giaû Ngoâ Ñình QuaChöông 1: PHÖÔNG PHAÙP LUAÄN NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏCMUÏC TIEÂU HOÏC TAÄPhường Sau Lúc hoïc ngừng chöông naøy, sinch vieân coù theå ñaït ñöôïc:1. Veà kieán thöùc: − Giaûi ham mê ñöôïc khaùi nieäm phöông phaùp luaän nghieân cöùu khoa hoïc, phöông phaùp luaännghieân cöùu KHGD. − Phaân bieät ñöôïc heä loáng cha baäc cuûa lyù luaän veà phöông phaùp. − Hieåu ñöôïc yù nghóa cuûa vieäc nghieân cöùu KHGD. − Hieåu ñöôïc cô sôû phöông phaùp luaän nghieân cöùu KHGD.2. Veà kyõ naêng: Vaän duïng caùc quan tiền ñieåm phöông phaùp luaän trong suoát quaù trình nghieân cöùu moät coâng trình.NOÄI DUNGI. PHÖÔNG PHAÙP.. LUAÄN NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC Phöông phaùp luaän nghieân cöùu khoa hoïc laø moät lyù thuyeát bao goàm caùc boä phaän sau: 1. Heä thoáng caùc luaän ñieåm tầm thường nhaát vôùi tö caùch laø nhöõng quan tiền ñieåm, nhöõng caùch tieápcaän, chæ ñaïo quaù trình toå chöùc vaø nghieân cöùu khoa hoïc. 2. Heä loáng lyù thuyeát veà phöông phaùp nhaän thöùc khoa hoïc Phöông phaùp nhaän thöùc laø quaù trình phaûn aùnh caùi khaùch quan lại vaøo yù thöùc chuû quan cuûacon ngöôøi. Phöông phaùp luaän nghieân cöùu khoa hoïc ñeà caäp tôùi: − Cô cheá saùng taïo khoa hoïc − Logic vaø kyõ thuaät nghieân cöùu − Kyõ naêng thöïc hieän hoaït ñoäng nghieân cöùu khoa hoïc 3. Lyù thuyeát veà quaù trình toå chöùc, quaûn lyù, thöïc hieän vaø ñaùnh giaù moät coâng trình khoa hoïcII. PHÖÔNG PHAÙPhường. LUAÄN NGHIEÂN CÖÙU KHGD Phöông phaùp luaän nghieân cöùu KHGD laø lyù thuyeát veà phöông phaùp nghieân cöùu caùchieän töôïng giaùo duïc ñeå tìm thấy caùc quy luaät giaùo duïc, töø ñoù vaän duïng vaøo vieäc giaûi quyeátcaùc vaán ñeà cuûa thöïc tieãn giaùo duïc. Phöông phaùp luaän nghieân cöùu KHGD coù nhì chöùc naêng: 1. Chöùc naêng theá giôùi quan4 Vôùi chöùc naêng naøy, phöông phaùp luaän nghieân cöùu KHGD phaân tích caùc quan ñieåm vaøcaùch tieáp caän hieän töôïng giaùo duïc nhaèm höôùng daãn quaù trình saùng taïo cuûa caùc nhaø giaùoduïc. 2. Chöùc naêng nhaän thöùc caùc hieän töôïng giaùo duïc Vôùi chöùc naêng naøy, phöông phaùp luaän nghieân cöùu KHGD ñeà caäp tôùi caùc phöông phaùpnghieân cöùu hieän töôïng giaùo duïc bao goàm caû lyù thuyeát veà caáu truùc ngắn gọn xúc tích cuûa moät coângtrình khoa hoïc vaø caùc giai ñoaïn tieán haønh moät coâng trình khoa hoïc cuï theå. YÙ nghóa cuûa phöông phaùp luaän trong nghieân cöùu khoa hoïc Quan ñieåm cuûa V.I. Leâ-nin chæ đến ta yù nghóa cuûa phöông phaùp luaän vào nghieân cöùukhoa hoïc: “Ngöôøi naøo baét tay vaøo vieäc giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà rieâng tröôùc Lúc giaûi quyeátnhöõng vaán ñeà thông thường thì ngöôøi ñoù vào moãi böôùc ñi seõ khoâng traùnh khoûi nhöõng vaáp vaùpmoät caùch khoâng töï giaùc” <10>III. HEÄ THOÁNG BA BAÄC CUÛA LYÙ LUAÄN VEÀ PHÖÔNG PHAÙPhường Trong heä nháng thöù baäc cuûa lyù luaän veà phöông phaùp, baäc thaáp nhaát coù teân goïi laøphöông phaùp tốt phöông phaùp nghieân cöùu cuï theå. 1. Phöông phaùp Phöông phaùp nghieân cöùu laø toå hôïp caùc caùch thöùc maø nhaø khoa hoïc söû duïng ñeå taùcñoäng, khaùm phaù ñoái töôïng. Phöông phaùp nghieân cöùu ñöôïc quan sát nhaän ôû hai maët: Khaùch quan liêu vaø chuû quan tiền vìphöông phaùp nghieân cöùu khoa hoïc laø nhöõng quy luaät noäi taïi cuûa söï vaän ñoäng cuûa tö duyvôùi tö caùch laø söï phaûn aùnh chuû quan liêu cuûa theá giôùi khaùch quan, laø nhöõng quy luaät khaùchquan tiền ñöôïc chuyeån dòch vaøo yù thöùc con ngöôøi vaø ñöôïc söû duïng moät caùch coù yù thöùc vaø coùheä loáng nhö moät phöông tieän ñeå giaûi ham mê vaø caûi taïo theá giôùi. YÙ thöùc cuûa chuû theå cuõng laø maët chuû quan tiền cuûa phöông phaùp. Nhaø nghieân cöùu löïa choïnphöông phaùp naøy xuất xắc phöông phaùp cơ, ñieàu ñoù phuï thuoäc vaøo trình ñoä khiếp nghieäm vaøkhaû naêng thöïc haønh cuûa hoï. Maët khaùch quan coøn theå hieän ôû choã: Vieäc löïa choïn phöôngphaùp phuï thuoäc vaøo muïc ñích, nhieäm vuï nghieân cöùu, ñaëc ñieåm cuûa ñoái töôïng maø ta caànkhaùm phaù. Baäc cao hôn phöông phaùp laø phöông phaùp heä. 2. Phöông phaùp heä Phöông phaùp heä laø nhoùm caùc phöông phaùp ñöôïc söû duïng trong moät lónh vöïc khoa hoïchay ñeà taøi cuï theå. Caùc phöông phaùp naøy hoã trôï, boå sung vaø kieåm tra laãn nhau trong quaùtrình nghieân cöùu ñeå khaúng ñònh tính chaân thöïc cuûa caùc luaän ñieåm khoa hoïc. 3. Phöông phaùp luaän Theo nghóa heïp, phöông phaùp luaän laø lyù luaän toång quaùt, laø nhöõng quan ñieåm tầm thường, laøcaùch tieáp caän khoa hoïc. Nhöõng quan liêu ñieåm phöông phaùp luaän naøy laø klặng chæ phái nam höôùng daãn nhaø khoa hoïc conñöôøng tìm toøi nghieân cöùu. Coù nhöõng quan lại ñieåm phöông phaùp luaän tầm thường mang lại nhieàu ngaønhkhoa hoïc, cuõng coù nhöõng quan tiền ñieåm rieâng, ñaëc thuø cuûa moät lónh vöïc khoa hoïc goïi laøphöông phaùp luaän chuyeân ngaønh. 5 Neáu trong khoa hoïc töï nhieân, vieäc nghieân cöùu coù theå ñi töø phöông phaùp cuï theå sau ñoùmôùi xuaát hieän nhu caàu veà phöông phaùp luaän, thì trong khoa hoïc xaõ hoäi bao giôø cuõng coùquan lại ñieåm daãn ñöôøng, cho neân vai troø cuûa phöông phaùp luaän laø voâ cuøng lớn lôùn.IV. YÙÙ NGHÓA CUÛA VIEÄC NGHIEÂN CÖÙU KHGD 1. ÔÛ caáp vó moâ ÔÛ caáp naøy, caùc nghieân cöùu KHGD nhaèm kiếm tìm ra: − Moái quan lại heä bỏ ra phoái giöõa xaõ hoäi vôùi giaùo duïc ñeå xaây döïng moät chieán löôïc giaùo duïcquoác gia − Moät moâ hình giaùo duïc − Moät heä nháng giaùo duïc quoác daân − Moät bao gồm saùch giaùo duïc vaø cô cheá quaûn lyù phuø hôïp − Muïc tieâu giaùo duïc hôïp lyù.2. ÔÛ caáp vi moâ ÔÛ caáp naøy, nghieân cöùu KHGD höôùng tôùi vieäc: - Xaùc ñònh laïi noäi dung giaùo duïc đến phuø hôïp vôùi muïc ñích - Tìm tòi caùc phöông phaùp giaùo duïc tích cöïc, phaùt huy moïi tieàm naêng saün coù cuûa hoïcsinc. - Tìm hieåu caùc yeáu túa aûnh höôûng ñeán söï phaùt trieån nhaân caùch cuûa hoïc sinh. Keát quaû nghieân cöùu KHGD seõ goùp phaàn naâng cao hieåu bieát cuûa caùc nhaø sö phaïm vaøkeát quaû ñoù seõ ñöôïc phoå bieán roäng raõi trong xaõ hoäi, seõ ñem laïi lôïi ích phổ biến mang lại söï nghieäpgiaùo duïc cuûa chuùng ta.V. CÔ SÔÛ PHÖÔNG PHAÙPhường LUAÄN NGHIEÂN CÖÙU KHGD Cô sôû phöông phaùp luaän nghieân cöùu KHGD laø nhöõng luaän ñieåm bình thường coù tính chaátphöông höôùng, chæ ñaïo quaù trình nghieân cöùu KHGD. Nhöõng luaän ñieåm naøy coøn goïi laøphöông phaùp tieáp caän giỏi quan tiền ñieåm tieáp caän ñoái töôïng. Quan ñieåm phöông phaùp luaän coùyù nghóa to lớn lôùn ñoái vôùi quaù trình nghieân cöùu: söï thaønh coâng xuất xắc thaát baïi, chaát löôïng caoxuất xắc thaáp cuûa coâng trình khoa hoïc phaàn lôùn phuï thuoäc vaøo caùch tieáp caän ñoái töôïng. Quanñieåm phöông phaùp luaän laø moät heä nháng coù thöù baäc. Quan ñieåm thông thường nhaát cho moïi lónhvöïc khoa hoïc laø quan lại ñieåm duy vaät bieän chöùng vaø duy vaät lòch söû. Coù nhöõng quan ñieåmchung mang đến nhieàu ngaønh vaø cuõng coù nhöõng quan tiền ñieåm nghieân cöùu rieâng mang đến moät ngaønh cuïtheå. Ñoái vôùi KHGD, ngöôøi nghieân cöùu caàn quaùn trieät nhöõng quan tiền ñieåm döôùi ñaây trongquaù trình nghieân cöùu cuûa mình. 1. Quan ñieåm heä thoáng – caáu truùc trong nghieân cöùu KHGD khi nghieân cöùu hieän töôïng giaùo duïc theo quan tiền ñieåm heä nhoáng – caáu truùc, ta caàn chuù yù: a. Nghieân cöùu hieän töôïng ñoù moät caùch toaøn dieän, treân nhieàu maët döïa vaøo vieäc phaântích ñoái töôïng thaønh caùc boä phaän. b. Xaùc ñònh moái quan heä höõu cô giöõa caùc yeáu túa cuûa heä nháng ñeå kiếm tìm quy luaät phaùttrieån cuûa hieän töôïng giaùo duïc6 c. Nghieân cöùu hieän töôïng giaùo duïc vào moáùi töông taùc vôùi caùc hieän töôïng xaõ hoäikhaùc, vôùi toaøn boä neàn vaên hoùa xaõ hoäi. d. Trình baøy keát quaû nghieân cöùu roõ raøng, khuùc chieát, theo moät heä nháng chaët cheõ coùtính ngắn gọn xúc tích cao. 2. Quan ñieåm lòch söû trong nghieân cöùu KHGD Quan ñieåm lòch söû vào nghieân cöùu KHGD chính laø vieäc thöïc hieän quaù trình nghieâncöùu ñoáùi töôïng baèng phöông phaùp lòch söû, töùc laø search hieåu, phaùt hieän söï naûy sinch, phaùt trieåncuûa giaùo duïc vào nhöõng khoaûng thôøi gian vaø khoâng gian cuï theå, vôùi nhöõng ñieàu kieän,hoaøn caûnh cuï theå ñeå phaùt hieän mang lại ñöôïc quy luaät taát yeáu cuûa quaù trình giaùo duïc. 3. Quan ñieåm thöïc tieãn trong nghieân cöùu KHGD Quan ñieåm naøy ñoøi hoûi nghieân cöùu KHGD phaûi baùm saùt thöïc tieãn, phuïc vuï cho söïnghieäp giaùo duïc cuûa ñaát nöôùc. Nhöõng yeâu caàu cuûa thöïc tieãn giaùo duïc nhaèm naâng cao chaát löôïng cuûa giaùo duïc vaø ñaøotaïo laø ñoäng löïc thuùc ñaåy quaù trình nghieân cöùu. Beân caïnh ñoù, thöïc tieãn giaùo duïc coøn laøtieâu chuaån ñeå ñaùnh giaù caùc keát quaû nghieân cöùu giaùo duïc. Caùc keát quaû nghieân cöùu seõ ñöôïcöùng duïng nhaèm caûi taïo thöïc tieãn giaùo duïc. Vì vaäy thöïc tieãn giaùo duïc laø nguoàn goác, ñoänglöïc, tieâu chuaån vaø muïc ñích cuûa toaøn boä quaù trình nghieân cöùu khoa hoïc. Ñeå vaän duïng quan tiền ñieåm thöïc tieãn, Lúc nghieân cöùu KHGD caàn löu yù nhöõng ñieåm sauñaây: a. Phaùt hieän nhöõng maâu thuaãn, nhöõng khoù khaên, caûn trôû trong thöïc tieãn giaùo duïc vaølöïa choïn vào soá ñoù nhöõng vaán ñeà noåi coâïm, caáp thieát ñeå laøm ñeà taøi nghieân cöùu. Nhö vaäy,ñoái töôïng nghieân cöùu seõ laø moät trong nhöõng vaán ñeà cuûa thöïc teá khaùch quan lại coù nhu caàucaáp thieát phaûi nghieân cöùu vaø giaûi quyeát. Nhöõng vaán ñeà cuûa thöïc tieãn giaùo duïc hieän ni thöôøng laø: - Toå chöùc cô caáu cuûa heä loáng giaùo duïc quoác daân - Caûi tieán, tìm toøi nhöõng phöông phaùp daïy hoïc môùi - khám phá caùc hình thöùc toå chöùc giaùo duïc phuø hôïp vôùi höùng thuù cuûa löùa tuoåi HS - Vaán ñeà toå chöùc, quaûn lyù giaùo duïc b. Laøm đến lyù luaän vaø thöïc tieãn gaén boù vôùi nhau …………………………………………………………………………………………… …………………........ Caâu hoûi:1. Phöông phaùp luaän nghieân cöùu khoa hoïc laø gì? Noäi dung cuûa phöông phaùp luaän nghieân cöùu khoa hoïc giaùo duïc goàm nhöõng gì?2. Trình baøy heä thoáng cha baäc cuûa phöông phaùp nghieân cöùu khoa hoïc.3. Trình baøy noäi dung caùc quan tiền ñieåm phöông phaùp luaän cô baûn trong nghieân cöùu KHGD.4. Haõy chæ ra caùch thöùc ñeå vaän duïng caùc quan liêu ñieåm phöông phaùp luaän vaøo vieäc thöïc hieän moät ñeà taøi cuï theå. 7Chöông 2: KHAÙI NIEÄM VAØ PHAÂN LOAÏI TRONG NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏCMUÏC TIEÂU HOÏC TAÄP Sau khi hoïc chấm dứt chöông naøy, SV coù theå ñaït ñöôïc:1. Veà kieán thöùc: − Giaûi thích ñöôïc khaùi nieäm nghieân cöùu khoa hoïc − Moâ taû caùch phaân loaïi vào nghieân cöùu khoa hoïc − Keå teân caùc phöông phaùp nghieân cöùu2. Veà kyõ naêng: − Xaùc ñònh ñöôïc loaïi nghieân cöùu Lúc bieát teân ñeà taøi3. Veà thaùi ñoä: − Tích cöïc tieáp thu kieán thöùc, reøn luyeän kyõ naêng ñeå coù theå thöïc hieän moät coâng trình nghieâncöùu caù nhaân.NOÄI DUNGI. KHAÙI NIEÄM NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC Theá naøo laø nghieân cöùu khoa hoïc? Cho ñeán nay, caùc taùc giaû ñeàu chöa coù caâu traû lôøithoáng nhaát mang đến caâu hoûi naøy. Bôûi vày nghieân cöùu coù theå laø hoaït ñoäng nhaän thöùc giỏi tö duycuûa bé ngöôøi trong sinch hoaït haøng ngaøy, trong lao ñoäng saûn xuaát, hoaït ñoäng xaõ hoäi,nhöng noù cuõng coù theå laø coâng vieäc cuûa caùc nhaø khoa hoïc trong phoøng thí nghieäm vôùi caùctrang thieát trườn tinc vi. Trong cuoäc soáng ñôøi thöôøng, trong hoïc taäp, baïn coù bao giôø coù nhöõng thaéc maéc, nhöõngbaên khoaên chöa giaûi ñaùp ñöôïc khoâng? Neáu coù, baïn haõy vieát ra döôùi daïng caâu hoûi: .............................................................................................................................................. ................................................................................................................................ Nhöõng caâu hoûi maø baïn vöøa neâu coù theå thuoäc nhöõng daïng sau: Ai? ÔÛ ñaâu? lúc naøo?Taïi sao? Laøm caùch naøo? Nhö theá naøo?... Chaúng haïn nhö nhöõng caâu hoûi: Taïi sao hoïc sinhngaøy ni ñi hoïc theâm nhieàu hôn tröôùc ñaây? Nhöõng taùc haïi cuûa aùp löïc hoïc taäp quaù caêngthaúng laø gì? Laøm caùch naøo ñeå khaéc phuïc tình traïng daïy theâm, hoïc theâm traøn lan? Tieáp theo, baïn haõy neâu caùch thöùc maø baïn döï ñònh seõ duøng ñeå tìm caâu traû lôøi chonhöõng caâu hoûi aáy. (Löu yù: neâu caùch thöùc duøng ñeå tìm kiếm caâu traû lôøi chöù khoâng caàn traû lôøi;moãi caùch ñöôïc dieãn taû ngaén goïn baèng moät doøng vôùi gaïch ñaàu doøng) .............................................................................................................................................. ................................................................................................................................ Nhöõng caùch thöùc maø baïn söû duïng coù theå laø: − Söû duïng voán kieán thöùc hieän coù cuûa mình − Hoûi ngöôøi khaùc − Ñoïc saùch8 − Tri giaùc söï vaät hieän töôïng − Neâu giaû thuyeát vaø kieåm chöùng giaû thuyeát Vôùi vaán ñeà daïy theâm, hoïc theâm neâu treân, vào cuoäc soáng ñôøi thöôøng, ngöôøi ta coù theåsöû duïng voán thù hieåu bieát hieän coù cuûa bản thân ñeå töï traû lôøi nhöõng thaéc maéc ñaõ ñaët ra. Vôùi caâuhoûi” Taïi sao hoïc sinc ngaøy ni ñi hoïc theâm nhieàu hôn tröôùc ñaây?”, baèng vân oán hieåu bieát caùnhaân, ngöôøi ta coù theå töï giaûi ñaùp: Vì hoïc sinh muân oán thi ñoã vaøo caùc tröôøng chuyeân, lôùpchoïn, muân oán coù moät choã hoïc vào nhaø tröôøng ñaïi hoïc, cao ñaúng. Vôùi caâu hoûi “Nhöõng taùchaïi cuûa aùp löïc hoïc taäp quaù caêng thaúng laø gì?”, caâu traû lôøi coù theå laø: Söùc khoeû giaûm suùt,nhaân caùch phieán dieän, giaûm khaû naêng töï löïc vào hoïc taäp... Vaø “Laøm theá naøo ñeå khaécphuïc tình traïng daïy theâm, hoïc theâm traøn lan?”, thì caâu traû lôøi coù theå laø: Caûi toå heä thoánggiaùo duïc, chöông trình hoïc, cheá ñoä tieàn löông... Trong cuoäc soáng ñôøi thöôøng, ngöôøi ta coù theå thoâi khoâng suy nghó nöõa sau thời điểm ñaõ tìmñöôïc caâu traû lôøi. Nhöng vào khoa hoïc, sau khoản thời gian xuaát hieän nhöõng thaéc maéc, ngöôøi nghieâncöùu phaûi thiết yếu xaùc hoùa ñeà taøi, xaây döïng ñeà cöông, soaïn thaûo coâng cuï vaø trieån khainghieân cöùu. Coù nghóa laø hoï phaûi tieán haønh moät hoaït ñoäng coù heä nhoáng nhaèm kiếm tìm kieám caâutraû lôøi đến ñeà taøi nghieân cöùu. Caâu traû lôøi cuûa nhaø khoa hoïc khaùc vôùi caâu traû lôøi trong cuoäcsoáng ñôøi thöôøng ôû choã caâu traû lôøi aáy phaûi ñöôïc kieåm chöùng thì coâng trình khoa hoïc môùicoù giaù trò. Nhöõng caâu traû lôøi mang lại vaán ñeà daïy theâm, hoïc theâm treân ñaây trong cuoäc soáng ñôøithöôøng seõ trôû thaønh giaû thuyeát nghieân cöùu ñoái vôùi ngöôøi nghieân cöùu vaø chuùng seõ phaûiñöôïc kieåm chöùng baèng hieän thöïc khaùch quan tiền. Ñeán ñaây baïn coù theå töï mình traû lôøi caâu hoûi “Nghieân cöùu khoa hoïc laø gì?” vaøo nhöõngdoøng chöøa troáng döôùi ñaây, tröôùc lúc xem ñònh nghóa nghieân cöùu khoa hoïc................................................................................................................................................................................................. Nghieân cöùu khoa hoïc laø moät hoaït ñoäng coù heä thoáng nhaèm ñaït ñeán söï hieåu bieát ñöôïckieåm chöùng.

Xem thêm: Hãy Giải Thích Thế Nào Là Khoa Học Đã Trở Thành Một Lực Lượng Sản Xuất Trực Tiếp

<9> Caàn löu yù raèng, söï hieåu bieát ñöôïc kieåm chöùng aáy thiết yếu laø chaân lyù, laø quy luaät. Choneân, coù taùc giaû cho raèng: ”Nghieân cöùu khoa hoïc laø phaùt hieän nhöõng hieän töôïng, söï vieäcmôùi coù tính chaân lyù trong hieän thöïc hoaëc khaùm phaù nhöõng quy luaät, nguyeân lyù môùi tronghieän thöïc ñoù”.<7> Quy luaät, nguyeân lyù môùi xuất xắc tri thöùc môùi laø moät yeáu cởi khoâng theå thieáutrong moät coâng trình khoa hoïc. Vì vaäy, taùc giaû Döông Thieäu Toáng ñònh nghóa: “Nghieâncöùu khoa hoïc laø moät phöông thöùc hoaït ñoäng trí tueä nhaèm khaùm phaù, phaùt trieån vaø kieåmchöùng nhöõng kieán thöùc môùi meû”<8> Moät coâng trình nghieân cöùu duø hoaøn haûo ñeán ñaâu cuõngchæ ñaït ñeán chaân lyù töông ñoái maø thoâi. Bôûi do ngöôøi nghieân cöùu bao giôø cuõng bò giôùi haïnbôûi hoaøn caûnh lòch söû, gớm nghieäm, hieåu bieát kyõ thuaät. Trong thöïc tieãn, con ngöôøi luoânphaùt trieån chaân lyù töông ñoái đến phuø hôïp vôùi hoaøn caûnh hieän taïi vaø tích luõy nhöõng chaân lyùtöông ñoái ñeå ñi daàn ñeán chaân lyù tuyeät ñoái. Toùm laïi, ta coù theå ñònh nghóa: Nghieân cöùu khoa hoïc laø moät hoaït ñoäng coù heä thoángnhaèm khaùm phaù, phaùt trieån vaø kieåm chöùng nhöõng kieán thöùc môùi meû. Ñoái vôùi ngöôøi nghieân cöùu, Khi keâ knhì ñaêng kyù ñeà taøi, hoï phaûi xaùc ñònh loaïi hìnhnghieân cöùu cuûa ñeà taøi. Vì vaäy, baïn caàn phaûi bieát coù nhöõng loaïi hình nghieân cöùu khoa hoïcnaøo. 9II. CAÙC LOAÏI HÌNH NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC Hieän nay, caùc taùc giaû ñeàu chöa loáng nhaát veà caùch phaân loaïi caùc loaïi hình nghieân cöùukhoa hoïc, nhaát laø trong lónh vöïc KHGD. Vì vaäy, taøi lieäu naøy giôùi thieäu vôùi caùc baïn haicaùch phaân loaïi cuûa taùc giaû Vuõ Cao Ñaøm vaø taùc giaû Döông Thieäu Toáng. Theo taùc giaû Vuõ Cao Ñaøm, trong caùc lónh vöïc khoa hoïc (töï nhieân, xaõ hoäi, kyõ thuaät vaøcoâng ngheä) hieän ñang toàn taïi bố loaïi hình nghieân cöùu khoa hoïc. Ñoù laø: nghieân cöùu cô baûn,nghieân cöùu öùng duïng vaø nghieân cöùu trieån knhị. Moãi loaïi hình ñeàu mang lại ta moät loaïi saûnphaåm ñaëc tröng.1. Nghieân cöùu cô baûn Nghieân cöùu cô baûn (fundamental research) laø nhöõng nghieân cöùu nhaèm phaùt hieän baûnchaát vaø quy luaät cuûa caùc söï vaät hoaëc hieän töôïng trong töï nhieân, xaõ hoäi, con ngöôøi. Nghieân cöùu cô baûn coù theå ñöôïc thöïc hieän baèng phöông phaùp nghieân cöùu lyù thuyeát haycoøn ñöôïc goïi laø nghieân cöùu tsi mê khaûo. Trong ñoù, ngöôøi nghieân cöùu döïa treân nhöõng tieânñeà hoaëc heä tieân ñeà, xaây döïng nhöõng khaùi nieäm, thöïc hieän caùc phaùn ñoaùn, suy luaän maøhình thaønh nhöõng lyù thuyeát veà moät söï vaät hoaëc hieän töôïng. Nghieân cöùu cô baûn cuõng coù theå ñöôïc thöïc hieän baèng caùc phöông phaùp nhö thí nghieäm,quan saùt, ño ñaïc nhöõng bieåu hieän, aûnh höôûng vaø taùc ñoäng cuûa moät quy luaät chöa bieát naøoñoù. Sau ñoù ngöôøi nghieân cöùu tính toaùn, phaân tích, xaây döïng giaû thuyeát vöøa mang ý nghĩa ñònhtính vöøa mang tính ñònh löôïng veà quy luaät roài tieán haønh thí nghieäm nhieàu laàn vào nhöõngñieàu kieän vaø tmê man soá khaùc nhau mang lại ñeán Lúc tính ñuùng ñaén cuûa giaû thuyeát ñöôïc khaúngñònh hoaëc phuû ñònh. Keát quaû cuûa nghieân cöùu cô baûn luoân laø nhöõng phaân tích lyù luaän, nhöõng keát luaän veàquy luaät, nhöõng ñònh luaät, ñònh lyù, v.v... Cuoái cuøng, treân cô sôû nhöõng nghieân cöùu naøy,ngöôøi nghieân cöùu ñöa ra nhöõng phaùt hieän, phaùt kieán, phaùt minch, xaây döïng neân nhöõng côsôû lyù thuyeát coù moät giaù trò toång quaùt cho nhieàu lónh vöïc hoaït ñoäng. Nghieân cöùu cô baûn ñöôïc phaân thaønh nhì loaïi: nghieân cöùu cô baûn thuaàn tuùy hoaëc nghieâncöùu cô baûn töï vị vaø nghieân cöùu cô baûn ñònh höôùng. Saûn phaåm cuûa nghieân cöùu cô baûn coù theå laø caùc phaùt kieán, coâng thöùc, phaùt minc vaøthöôøng daãn ñeán moät heä nhoáng lyù thuyeát coù aûnh höôûng ñeán moät hoaëc nhieàu lónh vöïc khoahoïc khaùc nhau, chaúng haïn Newton phaùt minch ñònh luaät haáp daãn vuõ truï, Marie vaø PierreCurie phaùt hieän nguyeân toá phoùng xaï radium.Phaùt minh: Phaùt minch laø söï phaùt hieän ra nhöõng quy luaät, nhöõng tính chaát hoaëc nhöõng hieän töôïngcuûa theá giôùi vaät chaát toàn taïi moät caùch khaùch quan liêu maø tröôùc ñoù chöa ai bieát, nhôø ñoù laømráng ñoåi cô baûn nhaän thöùc con ngöôøi. Ví duï: Ñònh luaät veà söùc naâng cuûa nöôùc bởi vì Archimeøde khaùm phaù. Ñoái töôïng cuûa phaùt minh laø nhöõng hieän töôïng, quy luaät, tính chaát cuûa theá giôùi vaät chaátñang toàn taïi moät caùch khaùch quan tiền, nhöng theo quy öôùc, thì nhöõng tröôøng hôïp sau khoângñöôïc coi laø phaùt minch, maø chæ coi laø caùc phaùt hieän, hoaëc phaùt kieán: − Phaùt hieän veà ñòa lyù töï nhieân, ñòa chaát, taøi nguyeân vaø ñieàu kieän thieân nhieân. − Phaùt hieän khaûo coå hoïc.10 − Phaùt hieän vào khoa hoïc xaõ hoäiNghieân cöùu cô baûn thuaàn tuùy Nghieân cöùu cô baûn thuaàn tuùy coøn ñöôïc goïi laø nghieân cöùu cô baûn töï vì hoaëc nghieâncöùu cô baûn khoâng ñònh höôùng. Ñaây laø nhöõng nghieân cöùu chæ môùi nhaèm muïc ñích duy nhaátlaø tìm thấy baûn chaát vaø quy luaät cuûa caùc hieän töôïng töï nhieân vaø xaõ hoäi ñeå naâng cao nhaänthöùc, chöa coù söï vaän duïng vaøo moät hoaït ñoäng cuï theå cuûa nhỏ ngöôøi. Nghieân cöùu cô baûn thuaàn tuùy (töï vì, khoâng ñònh höôùng) noùi thông thường mang tính chất chaát caùnhaân hoaëc ít ra cuõng vì moät nhaø nghieân cöùu coù đáng tin tưởng giöõ vai troø chuû yeáu. Trong tröôønghôïp naøy nhaø nghieân cöùu laø ngöôøi coù theå quyeát ñònh vieäc choïn löïa ñoái töôïng nghieân cöùuvaø toå chöùc coâng vieäc nghieân cöùu moät caùch ñoäc laäp, coù theå khoâng phuï thuoäc moät caápquyeát ñònh naøo.Nghieân cöùu cô baûn ñònh höôùng Ñaây laø nhöõng nghieân cöùu cô baûn ñaõ döï kieán tröôùc muïc ñích öùng duïng. Loaïi nghieâncöùu naøy coøn ñöôïc goïi laø nghieân cöùu thaêm doø nhaèm xaùc ñònh phöông höôùng nghieân cöùu. Coù theå laáy ví duï tröôøng hôïp Pasteur nghieân cöùu tìm thấy vaéc- xin chuûng ngöøa laøm tröôønghôïp ñieån hình đến loaïi nghieân cöùu naøy. Sau lúc Pasteur khaúng ñònh moät soá loaïi vi khuaånlaø maàm gaây beänh cho ngöôøi vaø suùc vaät, vaø nhôø quan lại saùt, oâng phaùt hieän thaáy nhöõng convaät bò nhieãm khuaån yeáu laïi coù khaû naêng ñeà khaùng vôùi beänh cao hôn nhöõng nhỏ vaät khoângbò nhieãm khuaån. Pasteur ñaõ laøm moät loaït thí nghieäm ñeå kieåm chöùng giaû thuyeát cuûa oângveà moät quy luaät gaây beänh vày vi khuaån. Ñaây laø moâät nghieân cöùu cô baûn ñònh höôùng.Nghieân cöùu naøy ñaõ xaùc ñònh roõ muïc ñích aùp duïng laø tìm cô cheá gaây beänh. OÂng ñaõ neâu giaûthuyeát raèng: “Neáu cô theå bò nhieãm vi khuaån yeáu, thì ñoäng vaät coù khaû naêng ñeà khaùng vôùiloaïi beänh bởi chủ yếu vi khuaån ñoù gaây ra”. Hoaït ñoäng thaêm doø ñòa chaát moû cuõng coù theå xem laø nghieân cöùu cô baûn ñònh höôùng,bôûi bởi noù nhaèm khaùm phaù quy luaät (ñònh tính vaø ñònh löôïng) phaân boá khoaùng saûn trongloøng ñaát. Hoaït ñoäng nghieân cöùu naøy höôùng vaøo muïc ñích phuïc vuï nhu caàu knhì thaùckhoaùng saûn. UNESCO phân chia nghieân cöùu cô baûn ñònh höôùng thaønh nghieân cöùu neàn taûng (backgroundresearch) vaø nghieân cöùu chuyeân ñeà (thematic research).Nghieân cöùu neàn taûng Nghieân cöùu neàn taûng laø nhöõng nghieân cöùu döïa treân caùc quan saùt, ño ñaïc ñeå thu thaäpsoá lieäu vaø döõ kieän nhaèm muïc ñích tìm hieåu vaø khaùm phaù quy luaät cuûa töï nhieân, xaõ hoäi. Thuoäc loaïi hình nghieân cöùu neàn taûng coù theå lieät keâ moät soá daïng nhö: nghieân cöùu dòchteã hoïc vào y hoïc nhaèm moâ taû söï phaân boá söùc khoûe trong moät coäng ñoàng daân cö; ñieàu tracô baûn taøi nguyeân vaø caùc ñieàu kieän thieân nhieân nhieân nhö ñieàu tra ñòa chaát, nghieân cöùuñaïi döông, khí quyeån, khí töôïng; toång hôïp caùc hoùa chaát, nghieân cöùu baûn chaát vaät lyù, hoaùhoïc, sinch hoïc cuûa vaät chaát, ñieàu tra cô baûn veà thöïc traïng chaát löôïng giaùo duïc cuûa moätnöôùc,... 11Nghieân cöùu chuyeân ñeà Nghieân cöùu chuyeân ñeà laø nghieân cöùu coù heä nhoáng moät hieän töôïng ñaëc bieät cuûa töïnhieân, xaõ hoäi (ví duï: böùc xaï vuõ truï, gien di truyeàn, ñaøo taïo giaùo vieân, phöông phaùp daïyhoïc, phöông phaùp giaùo duïc, ...) Nhöõng loaïi nghieân cöùu cô baûn ñònh höôùng thuoäc daïng naøy khoâng chæ daãn ñeán nhöõngcô sôû lyù thuyeát quan tiền troïng, maø coøn coù theå daãn ñeán nhöõng öùng duïng coù yù nghóa lôùn laovào hoaït ñoäng ghê teá vaø caùc lónh vöïc khaùc nhau cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi. 2. Nghieân cöùu öùng duïng Nghieân cöùu öùng duïng (applied research) laø söï vaän duïng caùc quy luaät töø vào nghieâncöùu cô baûn (thöôøng laø nghieân cöùu cô baûn ñònh höôùng) ñeå ñöa ra caùc giaûi phaùp, coù theå baogoàm coâng ngheä, saûn phaåm, vaät lieäu, thieát trườn. Saûn phaåm cuûa nghieân cöùu öùng duïng coù theå laø moät giaûi phaùp môùi veà toå chöùc, quaûn lyù,xaõ hoäi hoaëc coâng ngheä, vaät lieäu, saûn phaåm, v.v... Giaûi phaùp höõu ích, saùng cheá cuõng laø saûnphaåm thuoäc loaïi hình naøy. Saùng cheá laø moät daïng saûn phaåm ñaëc bieät trong nghieân cöùu öùng duïng. Saùng cheá laø moätgiaûi phaùp kyõ thuaät mang ý nghĩa môùi (veà nguyeân lyù kyõ thuaät), tính saùng taïo vaø aùp duïng ñöôïc(veà maët kyõ thuaät thöïc hieän) Vì saùng cheá coù khaû naêng aùp duïng neân noù coù yù nghóa thöông maïi vaø ñöôïc baûo hoä phaùplyù trong moät phaïm truø goïi laø baûo hoä quyeàn sôû höõu coâng nghieäp. 3. Nghieân cöùu trieån knhì Nghieân cöùu trieån khai laø söï vaän duïng caùc caùc giaûi phaùp thu ñöôïc töø nghieân cöùu öùngduïng treân moät quy moâ roäng lôùn.<2> Trong lónh vöïc KHGD, taùc giaû Döông Thieäu Toáng chia ra boán thù loaïi nghieân cöùu: Nghieâncöùu lòch söû, nghieân cöùu moâ taû, nghieân cöùu thöïc nghieäm vaø nghieân cöùu öùng duïng. <8>III. CAÙC PHÖÔNG PHAÙP. NGHIEÂN CÖÙU (phöông phaùp thu thaäp vaø xöû lyù thoâng tin) Phaàn naøy chæ giôùi thieäu sô löôïc caùc phöông phaùp nghieân cöùu theo moät heä nháng phaânloaïi ñaõ ñöôïc nhieàu taùc giaû moâ taû. Theo ñoù, caùc phöông phaùp nghieân cöùu KHGD ñöôïc chiathaønh bố nhoùm: Nhoùm caùc phöông phaùp nghieân cöùu lyù thuyeát, nhoùm caùc phöông phaùpnghieân cöùu thöïc tieãn vaø nhoùm caùc phöông phaùp toaùn hoïc. Nhöõng noäi dung naøy seõ ñöôïctrình baøy kyõ ôû nhöõng chöông sau. 1. Caùc phöông phaùp nghieân cöùu lyù thuyeát 1.1.Phaân tích vaø toång hôïp lyù thuyeát Phaân tích lyù thuyeát laø taùch taøi lieäu lyù thuyeát thaønh caùc ñôn vò kieán thöùc, mang đến pheùp ta coùtheå tìm kiếm nhöõng daáu hieäu ñaëc thuø, caáu truùc beân trong cuûa lyù thuyeát. Töø ñoù ta coù theå naémvöõng baûn chaát cuûa töøng ñôn vò kieán thöùc vaø cuûa toaøn boä lyù thuyeát. Treân cô sôû phaân tích, tachæ chuù yù ñeán nhöõng neùt lôùn, nhöõng ñieåm khaùi quaùt cuûa moät xuất xắc nhieàu lyù thuyeát ñeå coùtheå phaùt bieåu nhöõng ñieàu coâ ñoïng, ñaïi dieän cho moät hay nhieàu lyù thuyeát. Phöông phaùpnaøy ñöôïc ngöôøi nghieân cöùu söû duïng khi tmê mẩn khaûo taøi lieäu nhaèm phaùc thaûo lòch söû vaán ñeànghieân cöùu cuõng nhö cô sôû lyù luaän mang lại coâng trình nghieân cöùu cuûa mình.12 1.2.Phaân loaïi, heä thoáng hoùa lyù thuyeát Treân cô sôû phaân tích lyù thuyeát ñeå tieán tôùi toång hôïp chuùng, ngöôøi ta phaûi thöïc hieän quaùtrình phaân loaïi kieán thöùc. Phaân loaïi, heä loáng hoùa lyù thuyeát laø saép xeáp taøi lieäu khoa hoïctheo nhöõng vaán ñeà coù cuøng moät daáu hieäu baûn chaát, cuøng moät höôùng phaùt trieån. Phaân loaïilaøm cho noäi dung lyù luaän töø phöùc taïp vào keát caáu trôû thaønh deã nhaän bieát, deã söû duïngtheo nhöõng muïc ñích cuûa ñeà taøi. Phaân loaïi coøn giuùp ta nhìn thaáy caùc quy luaät tieán trieåncuûa khaùch theå, phaùt trieån cuûa kieán thöùc. Töø quy luaät ñöôïc phaùt hieän, ta coù theå döï ñoaùnnhöõng xu höôùng tieáp theo. 1.3. Moâ hình hoùa Moâ hình hoaù laø phöông phaùp nghieân cöùu caùc hieän töôïng vaø quaù trình giaùo duïc döïa vaøomoâ hình cuûa chuùng, laø söï nghieân cöùu giaùn tieáp ñoái töôïng giaùo duïc. Trong quaù trình nghieân cöùu, caùc hieän töôïng vaø quaù trình giaùo duïc ñöôïc taùi hieän thoângqua heä loáng moâ hình chũm theá nguyeân baûn trong quaù trình nhaän thöùc. Moâ hình ñoái töôïnglaø heä loáng caùc yeáu dỡ vaät chaát vaø yù nieäm (tö duy). Heä nhoáng moâ hình gioáng ñoái töôïngnghieân cöùu vaø taùi hieän nhöõng moái lieân heä cô caáu – chöùc naêng, nhaân – quaû cuûa caùc yeáu toáñoù. Ñaëc tính quan troïng laø moâ hình luoân töông öùng vôùi nguyeân baûn. Moâ hình vậy theá ñoáitöôïng vaø baûn thaân noù cuõng trôû thaønh ñoái töôïng nghieân cöùu, noù phuïc vuï đến vieäc nhaänthöùc ñoái töôïng. Moâ hình luoân taùi hieän ñoái töôïng giaùo duïc döôùi daïng ñôn giaûn hoaù, tri thöùc thu ñöôïcnhôø coù moâ hình coù theå chuyeån thanh lịch nguyeân baûn. Moâ hình trong nghieân cöùu lyù thuyeát coù nhieäm vuï caáu truùc caùi môùi chöa coù trong hieänthöïc töùc laø moâ hình caùi chöa bieát ñeå nghieân cöùu chuùng, taïo neân moâ hình giaû thuyeát. Víduï, ngöôøi nghieân cöùu neâu giaû thuyeát: Heä thoáng giaùo duïc quoác daân Vieät Nam hieän nay coùnhöôïc ñieåm vaø trôû thaønh moät trong caùc nguyeân nhaân cuûa tình traïng daïy theâm, hoïc theâmtraøn lan. Töø ñoù ngöôøi nghieân cöùu xaây döïng moät moâ hình heä thoáng giaùo duïc môùi khaû dócó laïi heä quaû laø giaûm bôùt tình traïng daïy theâm, hoïc theâm. 2. Caùc phöông phaùp nghieân cöùu thöïc tieãn 2.1.Quan saùt sö phaïm Quan saùt sö phaïm laø phöông phaùp thu thaäp thoâng tin veà quaù trình giaùo duïc, treân cô sôûtri giaùc tröïc tieáp caùc hoaït ñoäng sö phaïm, cho ta nhöõng taøi lieäu soáng veà thöïc tieãn giaùo duïcñeå coù theå khaùi quaùt ruùt ra nhöõng quy luaät nhaèm chæ ñaïo quaù trình toå chöùc giaùo duïc theá heätreû toát hôn. 2.2. Ñieàu tra giaùo duïc Ñieàu tra giaùo duïc nhaèm khaûo saùt moät soá löôïng lôùn caùc ñoái töôïng nghieân cöùu ôû moäcụ nhieàu khu vực vöïc, vaøo moät tốt nhieàu thôøi ñieåm. Ñieàu tra giaùo duïc nhaèm thu thaäp roängraõi caùc soá lieäu, hieän traïng ñeå töø ñoù phaùt hieän caùc vaán ñeà caàn giaûi quyeát, xaùc ñònh nguyeânnhaân, chuaån trườn mang đến caùc böôùc nghieân cöùu tieáp. Coù hai loaïi ñieàu tra trong nghieân cöùu giaùo duïc: 13 − Ñieàu tra cô baûn vào giaùo duïc nhö ñieàu tra trình ñoä hoïc vaán cuûa daân cö trong moätñòa phöông. − Tröng caàu yù kieán laø phöông phaùp tìm hieåu taâm traïng, nguyeän voïng cuûa giaùo vieân,hoïc sinch, phuï huynh hoïc sinch vaø caùc löïc löôïng xaõ hoäi khaùc. 2.3. Phöông phaùp nghieân cöùu vaø toång keát gớm nghieäm giaùo duïc Toång keát tởm nghieäm giaùo duïc baét ñaàu töø vieäc phaùt hieän ra moät söï kieän noåi baät naøoñoù cuûa thöïc tieãn giaùo duïc maø caùc giaûi phaùp cuûa noù ñem laïi keát quaû coù giaù trò thöïc tieãnhay lyù luaän vaø ngöôïc laïi giaûi phaùp cuûa noù ñem laïi nhöõng haäu quaû xaáu. Nhö vaäy, toång keátkinh nghieäm giaùo duïc laø tìm ra ñöôïc caùc ñieån hình tích cöïc hoaëc tieâu cöïc ñeå phoå bieán, aùpduïng vaø cuõng ñeå ngaên ngöøa khaû naêng laëp laïi ôû nhöõng quần thể vöïc khaùc. < 10> 2.4. Thöïc nghieäm sö phaïm Thöïc nghieäm sö phaïm laø phöông phaùp nghieân cöùu nhaèm chöùng minch giaû thuyeát thöïcnghieäm baèng nhöõng taùc ñoäng sö phaïm goàm moät soá taùc nhaân ñieàu khieån vaø ñaõ ñöôïc kieåmtra. Phöông phaùp naøy seõ ñöôïc trình baøy kyõ ôû chöông 7. 2.5. Phöông phaùp laáy yù kieán chuyeân gia Ñoù laø phöông phaùp thu thaäp thoâng tin khoa hoïc, nhaän ñònh, ñaùnh giaù moät saûn phaåmkhoa hoïc baèng caùch söû duïng trí tueä cuûa moät ñoäi nguõ chuyeân gia coù trình ñoä cao veà moätlónh vöïc nhaát ñònh. Theo ñoù, yù kieán cuûa töøng ngöôøi seõ boå sung laãn nhau, kieåm tra laãn nhauđến ta moät yù kieán ña soá, khaùch quan liêu veà moät vaán ñeà khoa hoïc. < 10> 3. Phöông phaùp nhoáng keâ toaùn hoïc Ñaây laø phöông phaùp söû duïng caùc pheùp toaùn loáng keâ ñeå xöû lyù soá lieäu thu thaäp ñöôïc töøcaùc cuoäc ñieàu tra hoaëc thöïc nghieäm giaùo duïc. Trong chöông trình ñaøo taïo baäc ñaïi hoïc,Thoáng keâ toaùn hoïc laø moät hoïc phaàn rieâng neân ôû taøi lieäu naøy, chuùng toâi khoâng trình baøybỏ ra tieát. Caâu hoûi:1. Nghieân cöùu khoa hoïc laø gì?2. Theo taùc giaû Vuõ Cao Ñaøm, coù nhöõng loaïi nghieân cöùu naøo? Nhöõng ñeà taøi döôùi ñaây thuoäc loaïi nghieâncöùu naøo theo caùch phaân loaïi treân? Taïi sao? -“Thöïc traïng vaø giaûi phaùp quaûn lyù giaùo duïc ñaïo ñöùc đến hoïc sinc trung hoïc phoå thoâng huyeän LongThaønh, tænh Ñoàng Nai hieän nay” -“Thöïc traïng söû duïng phöông phaùp giaùo duïc taïi trung taâm Giaùo duïc vaø Daïy ngheà thieáu nieân 2 vaø 3thaønh phoá Hoà Chí Minh” 3. Trình baøy sô löôïc noâïi dung caùc phöông phaùp nghieân cöùu vào khoa hoïc giaùo duïc.14Chöông 3: TRÌNH TÖÏ TIEÁN HAØNH MOÄT COÂNG TRÌNH NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC GIAÙO DUÏCMUÏC TIEÂU HOÏC TAÄPhường. Sau Lúc hoïc xong xuôi chöông naøy, sinc vieân coù theå ñaït ñöôïc:1. Veà kieán thöùc: − Bieát caùc giai ñoaïn cuûa moät coâng trình nghieân cöùu KHGD. − Bieát caùc coâng vieäc caàn laøm vào töøng giai ñoaïn.2. Veà kyõ naêng: − Vaän duïng caùc quan ñieåm phöông phaùp luaän ñeå choïn, xaùc ñònh vaø giôùi haïn moät ñeà taøinghieân cöùu KHGD. − Soaïn ñöôïc moät ñeà cöông nghieân cöùu cho ñeà taøi maø mình ñaõ giôùi haïn.3. Veà thaùi ñoä Tích cöïc thöïc haønh ñeå böôùc ñaàu coù ñöôïc moät soá kyõ naêng nghieân cöùu khoa hoïc.NOÄI DUNG Thoâng thöôøng lúc tieán haønh moät coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc, ngöôøi ta thöôøng phaûiqua caùc giai ñoaïn nhö chuaån trườn, thöïc hieän, hoaøn thaønh, nghieäm thu, phoå bieán vaø aùp duïngkeát quaû nghieân cöùu.I. GIAI ÑOAÏN CHUAÅN BÒ Coâng vieäc ñaàu tieân vào chuaån bò nghieân cöùu laø tìm kiếm kieám moät ñeà taøi nghieân cöùu. Ñeåcoù ñöôïc ñeà taøi, thoâng thöôøng ngöôøi nghieân cöùu phaûi baét ñaàu töø vieäc löïa choïn vaán ñeànghieân cöùu, bôûi vì chưng ít khi ta coù ngay ñöôïc moät ñeà taøi xaùc ñònh vaø giôùi haïn Lúc ta caàn. 1. Löïa choïn vaán ñeà nghieân cöùu Ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa khoa hoïc giaùo duïc laø quaù trình giaùo duïc, laø lyù luaän vaø thöïctieãn giaùo duïc muoân maøu, muoân veû, coù theå ôû taàm vó moâ, cuõng coù theå ôû taàm vi moâ. Trongnghieân cöùu, thoâng thöôøng, ngöôøi ta xem quaù trình giaùo duïc (QTGD) goàm nhì heä thoáng: Heäloáng caùc thaønh cởi taùc nhaân bao goàm nhaø giaùo duïc vaø ngöôøi ñöôïc giaùo duïc, heä loáng caùcthaønh toá cô baûn bao goàm muïc ñích, noäi dung, phöông phaùp, phöông tieän, kích ham mê – ñoängcô, kieåm tra – ñieàu tieát. Quaù trình giaùo duïc dieãn ra vào nhöõng ñieàu kieän tởm teá, xaõ hoäi,bao gồm trò nhaát ñònh. Cho neân taàm vó moâ cuûa nghieân cöùu KHGD laø nhöõng vaán ñeà coù lieânquan ñeán vieäc xaây döïng muïc ñích cuûa neàn giaùo duïc, chieán löôïc vaø chöông trình giaùo duïc,ñaùnh giaù chaát löôïng cuûa neàn giaùo duïc, moái quan tiền heä giöõa giaùo duïc vôùi neàn gớm teá, vôùi xaõhoäi vaø cheá ñoä thiết yếu trò, ... Coøn taàm vi moâ cuûa giaùo duïc laø nhöõng vaán ñeà giaùo duïc cuûa moätñòa phöông, cuûa nhaø tröôøng, cuûa lôùp hoïc coù lieân quan tröïc tieáp ñeán nhaø giaùo duïc, ngöôøiñöôïc giaùo duïc, nhaân vaät trung taâm cuûa toaøn boä heä thoáng giaùo duïc. Ñoái vôùi sinch vieân,nhöõng ngöôøi môùi taäp söï nghieân cöùu, coù leõ neân ñi vaøo nhöõng vaán ñeà vi moâ cuûa giaùo duïcmaø nghieân cöùu, vì nhö theá seõ phuø hôïp vôùi khaû naêng cuûa bản thân hôn. 15 Neáu ta choïn hoaït ñoäng giaùo duïc cuûa nhaø tröôøng trung hoïc phoå thoâng (THPT) laøm vaánñeà hoaëc phaïm vi nghieân cöùu thì theo quan tiền ñieåm heä nháng – caáu truùc, hoaït ñoäng cuûa nhaøtröôøng THPT goàm nhì hoaït ñoäng cô baûn: Daïy hoïc vaø giaùo duïc HS hieåu theo nghóa heïp.Hai hoaït ñoäng naøy ñeàu coù heä nháng caùc thaønh tháo dỡ taùc nhaân vaø caùc thaønh tháo cô baûn naèmvào moät hoaøn caûnh khiếp teá, xaõ hoäi, chủ yếu trò nhaát ñònh, töùc laø naèm trong moái quan liêu heä vôùigia ñình vaø xaõ hoäi. Beân caïnh ñoù coøn coù vaán ñeà quaûn lyù giaùo duïc. Ta coù theå bieåu dieãn vaánñeà nghieân cöùu döôùi daïng sô ñoà ôû hình 3.1 Cô quan tiền QL GD caáp treân Hoaøn caûnh & Quaûn lyù caùc toå chöùc Daïy hoïc Gia ñình CTXH Giaùo duïc Hình 3.1. Sô ñoà caùc vaán ñeà nghieân cöùu vi moâ ôû nhaø tröôøng THPT Trong soá caùc vaán ñeà nghieân cöùu vi moâ noùi treân, coá nhieân ngöôøi nghieân cöùu cuøng moätluùc khoâng theå nghieân cöùu taát caû, maø vôùi khaû naêng caù nhaân, hoï chæ coù theå choïn đến mìnhmoät vaán ñeà ñeå nghieân cöùu maø thoâi. Ñoái vôùi caùc giaùo vieân ñaõ coù nhieàu naêm coâng taùc, vieäclöïa choïn cho bạn moät ñeà taøi nghieân cöùu laø vieäc khoâng coù gì khoù khaên. Nhöng ñoái vôùicaùc baïn sinc vieân, hoï thöôøng coù thieáu soùt laø choïn moät ñeà taøi quaù roäng, khoâng phuø hôïp vôùikhaû naêng cuûa caù nhaân, töùc laø choïn moät vaán ñeà, moät noäi dung nghieân cöùu vi moâ nhö hoaïtñoäng daïy hoïc vào nhaø tröôøng PT chaúng haïn. Thoâng thöôøng, ñeà taøi nghieân cöùu KHGD vì chưng caùc giaùo vieân choïn laø nhöõng maâu thuaãn,thaéc maéc naûy sinch trong thöïc tieãn coâng taùc, caùc tình huoáng quaûn lyù ñoøi hoûi phaûi coù giaûiphaùp môùi maø vân oán tri thöùc vaø kinh nghieäm caù nhaân chöa ñaùp öùng ñöôïc. Noùi chung, lúc löïa choïn vaán ñeà nghieân cöùu neân theo boán thù nguyeân taéc caên baûn sau: a) Söï đê mê yêu thích thaønh thaät cuûa ngöôøi nghieân cöùu veà vaán ñeà mình muoán thù tìm hieåu. b) Giaù trò cuûa ñeà taøi Moät ñeà taøi nghieân cöùu ñöôïc löïa choïn phaûi laø ñeà taøi coù giaù trò, nghóa laø phaûi môùi meû,coù ích lôïi cho nhieàu ngöôøi vaø coù giaù trò thöïc tieãn. Ñeà taøi môùi laø ñeà taøi chöa ñöôïc nghieâncöùu vào quaù khöù. Nhöng noùi nhö vaäy khoâng coù nghóa laø ngaên caám ngöôøi nghieân cöùu laømlaïi moät coâng trình nghieân cöùu ñaõ coù vào nöôùc xuất xắc ngoaøi nöôùc vôùi nhöõng yeáu tháo vaø hoaøncaûnh khaùc haún vôùi nhöõng coâng trình ñaõ coù tröôùc cơ. c) Khaû naêng cuûa ngöôøi nghieân cöùu Muoán bieát mình coù ñuû khaû naêng nghieân cöùu xuất xắc khoâng, xin baïn haõy töï traû lôøi caùc caâuhoûi sau: − Ta ñaõ ñöôïc hoïc ñaày ñuû veà vaán ñeà döï ñònh nghieân cöùu naøy hay chöa? − Ta ñaõ coù ñuû khaû naêng, phöông tieän thu löôïm vaø giaûi thích caùc döõ kieän tuyệt khoâng?(Döõ kieän laø nhöõng ñoái töôïng maø nhaø nghieân cöùu thu thaäp ñeå laøm saùng toû vaán ñeà nghieân16cöùu) Neáu söï phaân tích döõ kieän ñoøi hoûi söû duïng phöông phaùp loáng keâ, thì ta ñaõ ñöôïc hoïcveà phöông phaùp naøy xuất xắc chöa? − Ñeà taøi nghieân cöùu coù ñoøi hoûi thôøi gian vaø taøi chủ yếu quaù nhieàu? − Ñaõ coù ngöôøi höôùng daãn giỏi chöa? d) Döõ kieän caàn thieát Ngöôøi nghieân cöùu phaûi tưởng tượng coi mình coù theå thu thaäp ñuû döõ kieän cho vaán ñeànghieân cöùu cuûa bản thân giỏi khoâng. Tuøy theo teân ñeà taøi maø döõ kieän coù theå nắm ñoåi. Ví duï:moät sinc vieân nghieân cöùu veà “Caùc loaïi hình nhaø tröôøng vào xaõ hoäi phong kieán VieätNam” maø vào tay laïi khoâng coù moät quyeån saùch naøo veà giaùo duïc Vieät Nam thôøi phongkieán thì khoâng theå naøo tieán haønh ñöôïc. Caùc nguyeân taéc treân môùi chæ laø ñònh höôùng ban ñaàu mang đến ngöôøi nghieân cöùu vào vieäcchoïn vaán ñeà, nhöng ñi vaøo cuï theå, laøm sao ta coù theå đưa ra moät vaán ñeà nghieân cöùu?Thoâng thöôøng, ngöôøi ta theo nhöõng caùch sau: a) Nghieân cöùu trong lónh vöïc chuyeân moân cuûa mình. Trong töông lai, neáu baïn laø giaùo vieân giaûng daïy caùc boä moân Taâm lyù hoïc, Giaùo duïchoïc thì nhöõng vaán ñeà cuûa Taâm lyù hoïc, Giaùo duïc hoïc thuoäc phaïm vi nghieân cöùu cuûa baïn;coøn neáu baïn laø giaùo vieân trung học phổ thông thì nhöõng vaán ñeà veà daïy hoïc vaø giaùo duïc cuûa nhaø tröôøngchính laø lónh vöïc chuyeân moân cuûa mình. b) Tieáp xuùc vaø quan lại saùt c) Nghe yù kieán ngöôøi khaùc vaø thaûo luaän d) Tieáp tuïc coâng trình ngieân cöùu coù saün e) Tìm hieåu nhöõng vaán ñeà thöôøng taïo neân söï baát ñoàng yù kieán trong quaàn chuùng haygiaùo giôùi. Sau lúc thöïc hieän theo nhöõng caùch treân, vaán ñeà nghieân cöùu thöôøng xuaát hieän ôû ngöôøinghieân cöùu döôùi daïng moät caâu hoûi, moät thaéc maéc chöa coù lôøi giaûi ñaùp. Coâng vieäc cuûangöôøi nghieân cöùu bao gồm laø ñi tra cứu lôøi giaûi cho caâu hoûi, thaéc maéc noùi treân. Neáu khoâng coùthaéc maéc, khoâng coù caâu hoûi töùc laø khoâng coù vaán ñeà thì chaúng coù gì ñeå nghieân cöùu caû. Trong caùi meânh moâng cuûa neàn giaùo duïc nöôùc nhaø, giaû söû baïn coù höùng thuù vôùi vaán ñeàdaïy hoïc vào nhaø tröôøng phoå thoâng vaø choïn vaán ñeà naøy ñeå nghieân cöùu. Thoâng qua vieäcñoïc saùch baùo vào lónh vöïc chuyeân moân, baïn thaéc maéc: “Vì sao hoïc sinc hieän ni ñi hoïctheâm quaù nhieàu vaø lieäu vieäc hoïc theâm nhö vaäy coù hieäu quaû gì khoâng? Nhö vaäy, vaán ñeà baïnmuoán nghieân cöùu ñaõ xuaát hieän, nhöng baïn khoâng theå dieãn ñaït teân ñeà taøi khoa hoïc döôùidaïng moät caâu hoûi maø caàn phaûi xaùc ñònh teân ñeà taøi. 2. Xaùc ñònh teân ñeà taøi Töø thaéc maéc neâu treân baïn phaùt bieåu thaønh moät ñeà taøi nghieân cöùu: “Tìm hieåu nguyeânnhaân, thöïc traïng vaø hieäu quaû cuûa vieäc daïy theâm, hoïc theâm hieän nay”. Teân ñeà taøi ñöôïcdieãn ñaït döôùi daïng moät caâu phaùt bieåu ngaén goïn chöùa ñöïng muïc ñích nghieân cöùu. Muoánđến coâng trình nghieân cöùu cuûa mình tieán trieån thuaän lôïi, ngöôøi nghieân cöùu phaûi laøm coângvieäc tieáp theo laø thu thaäp taøi lieäu. 3. Thu thaäp taøi lieäu 17 Vì sao ngöôøi nghieân cöùu phaûi thu thaäp taøi lieäu? Vì lòch söû cuûa moät khoa hoïc laø moättieán trình coù quaù khöù, hieän taïi vaø töông lai. Nhaø nghieân cöùu laø ngöôøi vieát tieáp trang söû cuûakhoa hoïc aáy neân caàn phaûi bieát tröôùc ñaây vaán ñeà maø mình döï ñònh tìm hieåu, ngöôøi ta ñaõnghieân cöùu ñeán ñaâu roài, khaùi quaùt thaønh lyù luaän nhö theá naøo. Nhaø nghieân cöùu seõ duøngnhöõng lyù luaän ñaõ ñöôïc kieåm chöùng aáy laøm cô sôû lyù luaän vaø lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà cuûabản thân. Nhôø vieäc söu taàm vaø khaûo cöùu nhöõng taøi lieäu naøy, nhaø nghieân cöùu coù theå ñöa ranhöõng phaùt kieán môùi meû, traùnh söï truøng laxay vôùi caùc coâng trình nghieân cöùu ñaõ coù, ñoàngthôøi coù theå khaûo saùt vaán ñeà döôùi moät nhaõn quan roäng lôùn hôn. Moät ñeà taøi ñaõ ñöôïc xaùc ñònh chöa đến pheùp ta baét tay vaøo thöïc hieän tức thì ñöôïc maø coønphaûi giôùi haïn đến noù phuø hôïp vôùi khaû naêng ngöôøi nghieân cöùu. 4. Giôùi haïn ñeà taøi Moät ñeà taøi ñaõ ñöôïc xaùc ñònh thöôøng laø moät ñeà taøi roäng, khoâng phuø hôïp vôùi khaû naêngcuûa caù nhaân ngöôøi nghieân cöùu, nhaát laø sinch vieân. Ví duï vôùi ñeà taøi: “Tìm hieåu nguyeânnhaân, thöïc traïng vaø hieäu quaû cuûa vieäc daïy theâm, hoïc theâm hieän nay”, neáu muân oán bieát ñeàtaøi roäng giỏi heïp, ta haõy duøng quan tiền ñieåm heä loáng – caáu truùc ñeå phaân tích vaán ñeà. Ta neânbaét ñaàu vôùi vieäc xaùc ñònh khaùi nieäm chuû choát cuûa ñeà taøi. Baïn haõy thöû laáy buùt gaïch döôùinhöõng töø chæ khaùi nieäm chuû choát (khaùi nieäm trung taâm) cuûa ñeà taøi. Ñoù laø nhöõng töø gì? lúc ñaõ xaùc ñònh ñöôïc daïy theâm, hoïc theâm laø khaùi nieäm trung taâm cuûa ñeà taøi roài, vôùiquan liêu ñieåm heä thoáng – caáu truùc, baïn seõ naûy sinc nhöõng caâu hoûi nhö: Ai daïy? Ai hoïc? Daïyvaø hoïc theâm aáy coù lieân quan liêu ñeán loaïi nhaø tröôøng naøo, caáp, baäc hoïc naøo? Luùc naøy, ngöôøinghieân cöùu seõ nhaän ra ñöôïc raèng, neáu giöõ nguyeân teân ñeà taøi thì anh ta phaûi nghieân cöùuvieäc daïy theâm, hoïc theâm ôû taát caû caùc baäc hoïc töø maàm non ñeán ñaïi hoïc. Vì ñeà taøi cuûa anhta laø nghieân cöùu vieäc daïy theâm, hoïc theâm hieän nay, chöù khoâng noùi roõ vieäc daïy theâm, hoïctheâm ôû caáp, baäc hoïc naøo. Chính vì chưng vaäy, ngöôøi nghieân cöùu neáu muân oán thöïc hieän ñöôïc ñeà taøithì phaûi töï giôùi haïn phaïm vi nghieân cöùu. Ví duï ôû baäc trung hoïc, baïn thaáy vieäc daïy theâm,hoïc theâm ôû caáp THPT dieãn ra maïnh meõ nhaát vaø baïn cuõng coù ñieàu kieän thuaän lôïi nghieâncöùu ôû caáp hoïc naøy. Vì vaäy, baïn seõ giôùi haïn vaø phaùt bieåu teân ñeà taøi nhö sau: “Tìm hieåunguyeân nhaân, thöïc traïng vaø hieäu quaû cuûa vieäc daïy theâm, hoïc theâm hieän ni ôû trung hoïcphoå thoâng”. Vôùi teân ñeà taøi vöøa ñöôïc giôùi haïn, baïn seõ phaûi nghieân cöùu vieäc daïy theâm, hoïc theâm ôûhoïc sinh cuûa ba khoái lôùp 10, 11, 12, treân moät maãu hoïc sinch ñaïi dieän cho toaøn theå hoïc sinhtrong phaïm vi caû nöôùc, do ñeà taøi cuûa baïn khoâng giôùi haïn ñòa baøn nghieân cöùu. Neáu khoângcoù ñieàu kieän choïn maãu vaø khaûo saùt treân maãu nhö treân, baïn seõ giôùi haïn ñòa baøn nghieâncöùu, töø phaïm vi caû nöôùc xuoáng coøn phaïm vi thaønh phoá Hoà Chí Minch. Vaø ñeà taøi ñöôïc giôùihaïn laïi thaønh: “Tìm hieåu nguyeân nhaân, thöïc traïng vaø hieäu quaû cuûa vieäc daïy theâm, hoïctheâm hieän nay ôû hoïc sinch trung hoïc phoå thoâng thaønh phoá Hoà Chí Minh”. Vôùi teân ñeà taøi vöøa ñöôïc giôùi haïn, baïn seõ phaûi choïn moät maãu hoïc sinch ôû cha khoái lôùp10, 11, 12 ñaïi dieän mang lại toaøn theå daân soá hoïc sinch THPT ôû thaønh phoá Hoà Chí Minch. Lieäubaïn coù ñieàu kieän ñeå ñi khaûo saùt ñuùng theo maãu ñaõ löïa choïn giỏi khoâng? Neáu khoâng, baïnneân phaùt bieåu teân ñeà taøi theo caùch khaùc: “Tìm hieåu nguyeân nhaân, thöïc traïng vaø hieäu quaûcuûa vieäc daïy theâm, hoïc theâm hieän ni ôû hoïc sinc moät soá tröôøng trung hoïc phoå thoâng thaønhphoá Hoà Chí Minh”.18 Baïn coù nhaän thaáy ñeà taøi vöøa môùi phaùt bieåu coù gì khaùc vôùi teân ñeà taøi tröôùc ñoù haykhoâng? Töø “moät soá” ñöôïc theâm vaøo seõ mang lại ngöôøi ñoïc bieát taùc giaû ñeà taøi khoâng choïn maãu vaøkhaûo saùt treân maãu. Taát nhieân, moät ñeà taøi coù choïn maãu vaø khaûo saùt treân maãu seõ coù giaù tròkhoa hoïc cao hôn moät ñeà taøi khoâng choïn maãu. Sau khi ñeà taøi ñöôïc giôùi haïn, baïn ñaõ coù teân ñeà taøi coù theå tieán haønh nghieân cöùu ñöôïc.Veà caùch phaùt bieåu teân ñeà taøi, baïn caàn löu yù maáy ñieåm: − Teân ñeà taøi khoa hoïc caàn ñöôïc dieãn ñaït ngaén goïn, chính xaùc, ñuùng ngöõ phaùp, ñuùngthiết yếu taû, khoâng thöøa, khoâng thieáu. Ví duï ñeà taøi: “Thöïc traïng vieäc quaûn lyù giaùo duïc ñaïoñöùc đến hoïc sinh trung hoïc phoå thoâng treân ñòa baøn huyeän Long Thaønh vaø moät soá giaûiphaùp”. Theo baïn, ñeà taøi treân coøn thieáu yeáu túa naøo vaø thöøa töø naøo? Moät soá ngöôøi ñoïc coù theå khoâng bieát huyeän Long Thaønh thuoäc tænh Ñoàng Nai. Vaø cuïmtöø treân ñòa baøn coù theå boû bôùt maø noäi dung ñeà taøi vaãn khoâng nạm ñoåi. Vì vaäy, ñeà taøi caànñöôïc phaùt bieåu ñaày ñuû nhö sau: “Thöïc traïng vieäc quaûn lyù giaùo duïc ñaïo ñöùc cho hoïc sinhtrung hoïc phoå thoâng huyeän Long Thaønh, tænh Ñoàng Nai vaø moät soá giaûi phaùp”, xuất xắc goïnhôn: “Thöïc traïng vaø moät soá giaûi phaùp quaûn lyù giaùo duïc ñaïo ñöùc đến hoïc sinch trung hoïcphoå thoâng huyeän Long Thaønh, tænh Ñoàng Nai hieän nay”. Ta phaûi theâm töø hieän nay vaøo vìtheo quan tiền ñieåm lòch söû thì ñoái töôïng nghieân cöùu caàn ñöôïc xaùc ñònh trong moät khoâng gianvaø thôøi gian cuï theå. Ñeà taøi treân, taùc giaû môùi chæ xaùc ñònh khoâng gian vaø chöa xaùc ñònh thôøigian. − Teân ñeà taøi khoa hoïc khaùc vôùi teân moät baøi baùo, töïa moät quyeån saùch, moät quyeån tieåuthuyeát. Ngöôøi ta coù theå dieãn ñaït teân moät baøi baùo baèng moät caâu hoûi, nhöng không nhiều người dieãn ñaïtteân moät ñeà taøi khoa hoïc döôùi daïng nhö vaäy, maø caâu hoûi ñöôïc aån chöùa trong teân ñeà taøi.Ngöôøi ta coù theå duøng nhöõng töø “giaät gaân” ñeå ñaët mang đến töïa moät quyeån tieåu thuyeát ñeå thu huùtngöôøi ñoïc vày muïc ñích thöông maïi, coøn teân ñeà taøi khoa hoïc thuoäc daïng vaên baûn khoa hoïccaàn